Hij leeft voor de scheepvaart en visserij, is meester in netten maken, vloog als havenmeester de hele wereld over en hengelde eigenhandig vier ton binnen om De Visserijschool van Urk – nu Firda – te redden. Jan van Urk (81) is bij Firda op Urk een waar begrip. Desondanks dat hij al even met pensioen is, is Jan er nog wekelijks te vinden. "Stilzitten is iets voor later"– En wie hem kent, begrijpt al snel dat 'later' nog lang niet begonnen is.
Zo gezond als een vis
Iedere dag zet hij 10.000 stappen, doet hij 100 push-ups en 100 kniebuigingen. En binnenkort wandelt hij 180 kilometer tijdens de Ring of Kerrie in Ierland. "Ik ben dan wel bijna 82, maar ik voel me 28." Hij is ‘zo gezond als een vis’ - en ook daar weet hij erg veel van. Zijn vader zat in de visserij en had een eigen schip. Vanaf zijn dertiende vond zijn vader het tijd om met school te stoppen zodat hij het vak ook kon leren. "Ik kon prima leren, maar dat deed er niet toe: dit was ons leven." Niet voor niets zegt hij: ‘Visserijman word je niet, zo word je geboren’. Op Urk gaat het geheim van de visserij van generatie op generatie: hoe en waar je moet vissen, hoe je knopen legt en hoe je zelf netten maakt en repareert – boeten en blitzen. "Jong geleerd, is oud gedaan."
Zoals zijn vader wilde, zat hij vanaf zijn dertiende aan boord. Zijn puberteit? Die bestond uit vier jaar zeeziekte. "Zeevakken leer je met natte handen, niet uit een boek", vertelt hij. Vanaf zijn achttiende behaalde hij zijn stuurman diploma, en niet veel later – toen zijn moeder ziek werd – kreeg hij de verantwoordelijkheid over het schip én de vijf bemanningsleden. Hij werd schipper. "Een leven op zee, waar je nooit langer dan twintig minuten achter elkaar sliep en waar elke vangst opnieuw begint met netten uitzetten, binnenhalen en weer opnieuw beginnen. Toch is varen het mooiste dat er is."
De wereld over als havenmeester
Na twintig jaar varen en vissen solliciteerde Jan in ’79 naar de functie van havenmeester op Urk. Uit 60 sollicitanten kwam hij als beste uit de bus. Hij werd de nieuwe havenmeester van Urk. Zelf varen deed hij niet meer, maar het zeevaartleven loslaten hoefde hij nooit. "Als havenmeester zie en hoor je erg veel. En je ontmoet heel veel mensen." Dat bracht hem onder andere naar Alaska om op zalm te vissen en drie keer naar Zuid-Afrika, ook voor de visserij. Het mooiste verhaal? Dat hij als havenmeester, prins Willem Alexander ontmoette. "Ik ben jaren later nog op zijn vrijgezellenfuif geweest. Mijn schoonzoon mocht daar paling komen roken en ik ging mee. Dat was bij Madurodam, en ik weet nog heel goed dat koningin Beatrix ons na afloop mee naar binnen vroeg. Daar stonden we dan met ons besmeurde visschort tussen allemaal chique geklede mensen. Hilarisch, als ik eraan terugdenk."
De Visserijschool is mijn school
Voordat Firda Urk bestond, heette het De Visserijschool. Als havenmeester en man met echte zeebenen, werd Jan gevraagd voor het bestuur. En om les te geven in onder andere netten maken en onderhouden. "Ik wilde mijn kennis en de traditie graag doorgeven."
Destijds was het nog een kleine school met zeven docenten en qua grootte nog niet eens een derde van het gebouw van nu. In 2011 sloot De Visserijschool haar deuren omdat het gebouw niet meer aan de eisen voldeed. Wel waren er plannen voor een nieuw gebouw, ‘want een school voor visserij is uniek in Nederland’, zegt Jan. Wegens financiële problemen werd dat nog best spannend. Dankzij financiële steun vond de bouw uiteindelijk doorgang, maar toen het gebouw in 2014 van buiten gereed was, bleek het geld op. ‘
Toen Jan dat met pijn in het hart hoorde, besloot hij de schouders eronder te zetten. Een maand lang ging hij alle bedrijven op Urk bij langs. Op persoonlijke titel, en met resultaat: hij haalde bijna vier ton op aan machines, keukens, computers en draaibanken. Dankzij Jan kon de opening doorgaan en dat bleef niet onopgemerkt. Als dank mocht hij de nieuwe school openen door een scheepsbel te luiden. "Ik zie het als mijn levenswerk, mijn trots. Daarom zeg ik altijd: De Visserijschool is mijn school."
En wie goed kijkt, ziet binnen de visserijschool van nu – maritieme campus Firda Urk – een aantal visnetten hangen. Netten die door Jan zijn gemaakt. Zo blijft zijn nalatenschap altijd zichtbaar en wordt hij niet snel vergeten.
Ik zie het zoutwater door hun lijf lopen. Dat zijn de échte visserijmensen.
Elke dag in actie
De passie voor het vak heeft Jan nooit verloren. Drie ochtenden per week knoopt hij van half negen tot twaalf netten voor een bedrijf op Urk. Die netten zijn wel honderd meter per stuk. Zo blijft hij in beweging én bij zijn wereld betrokken. "Ik hoor nog steeds de verhalen: waar er gevist is, wat er gevangen wordt en hoe de zee lag. Ik zou niet zonder willen." Ook studenten van Firda komen vaak naar deze ‘nettenschuur’ zoals Jan het noemt. "De meeste Urkers doen dat al vanaf hun achtste. Op school hebben ze dan een flinke voorsprong. Ik kan de talenten inmiddels snel herkennen. Dat zit in kleine dingen: hoe ze een naald vasthouden en hoe ze bewegen. Ik zie het zoutwater door hun lijf lopen. Dat zijn de échte visserijmensen."
Daarnaast kookt Jan iedere maandag voor een groep mensen met een beperking en elke donderdag bakt hij vis voor het docententeam van Firda Urk, alsof hij nooit is weggegaan. Alle kruiden en vis krijgt hij gesponsord. "Ik hou van werken met een dichte knip", zegt hij.
Ook is Jan betrokken bij de toeristeninfo waar hij vol passie vertelt over de Urker Visserij en De Visserijschool vanaf 1900 tot nu. En als dat nog niet alles is, in april vloog hij naar Barcelona voor de grootste visbeurs ter wereld om demonstraties te geven over netten breien en maken. "Een echte publiekstrekker."
Kortom: Jan hoeft zich geen moment te vervelen.
Jan van Urk
Levensles
Van iemand met zoveel levenservaring kan iedereen wel iets leren. Wat hij jonge vissers, studenten en docenten mee wil geven: "Probeer net zo gezond te leven als ik. Doe waar je goed in bent—of zorg dat je er nóg beter in wordt. En misschien wel de beste. Blijf jezelf ontwikkelen, groei en laat je meedrijven met de golven."